Hà Nội, Việt Nam

Vùng đất Hà Nội có người ở liên tục từ ít nhất thế kỷ 3 TCN — thành Cổ Loa cách 17 km về phía bắc từng là kinh đô nước Âu Lạc. Thành phố chính thức ra đời năm 1010 khi Lý Thái Tổ, người sáng lập nhà Lý, dời đô từ Hoa Lư về và đặt tên kinh đô mới là Thăng Long ('rồng bay lên'); Hoàng thành do ông xây dựng, sau được các triều Trần, Lê, Nguyễn tôn tạo, chính là nền móng của di sản UNESCO ngày nay. Kinh đô đặt tại Thăng Long, với vài lần gián đoạn ngắn, suốt gần 800 năm sau đó. Vua Minh Mạng đổi tên thành Hà Nội ('trong sông') năm 1831. Hà Nội rơi vào tay Pháp từ những năm 1880 và từ 1888 trở thành thủ phủ xứ Bắc Kỳ rồi Liên bang Đông Dương — khu phố Pháp rộng rãi, Nhà hát Lớn, Nhà thờ Lớn, cầu Long Biên và khách sạn Sofitel Metropole đều xây dựng trong giai đoạn này. Việt Nam tuyên bố độc lập tại Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, Hà Nội trở thành thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; thống nhất đất nước năm 1976 đưa Hà Nội thành thủ đô nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Công cuộc Đổi Mới từ 1986 định hình lại đời sống kinh tế thành phố, và dịp kỷ niệm nghìn năm Thăng Long — Hà Nội năm 2010 — trùng với việc UNESCO công nhận Hoàng thành Thăng Long — đánh dấu Hà Nội hôm nay vẫn mang trọn vẹn dấu ấn nghìn năm kinh đô.

Hà Nội là cái nôi của ẩm thực miền Bắc — vị thanh hơn, ít ngọt hơn miền Nam, đậm rau thơm, mang dấu ấn rõ của quá khứ buôn bán và thời Pháp thuộc. Phở, món đã đi khắp thế giới, hoàn thiện tại Hà Nội đầu thế kỷ 20; các quán phở bò kinh điển gồm Phở Bát Đàn, Phở Thìn Lò Đúc, Phở Gia Truyền. Bún chả — thịt nướng chả viên ăn cùng bún và nước chấm chua ngọt — là đặc sản Hà Nội; quán Hương Liên trên phố Lê Văn Hưu nổi tiếng khắp thế giới sau khi Tổng thống Obama ăn cùng đầu bếp Anthony Bourdain tại đây tháng 6/2016. Các món khác không thể bỏ qua: bánh cuốn, chả cá Lã Vọng (cá nướng nghệ, bán tại quán một món đã 130 năm trên phố Chả Cá), bún ốc, và phở cuốn (đặc sản khu Tây Hồ). Cà phê trứng ra đời năm 1946 do ông Nguyễn Văn Giảng sáng tạo tại Café Giảng, khi sữa tươi khan hiếm, nay vẫn do gia đình bán tại địa chỉ gốc 39 Nguyễn Hữu Huân. Bia hơi — bia tươi ủ và uống trong ngày — là thức uống buổi tối đặc trưng của Hà Nội, ngồi ghế nhựa vỉa hè (Tạ Hiện là phố nổi tiếng nhất, nhưng khu phố nào cũng có quán bia hơi riêng). Lễ hội: Tết Nguyên Đán (cuối tháng 1 hoặc tháng 2, ngày thay đổi theo năm) — tuần nghỉ lớn nhất năm của Hà Nội, chợ hoa đào và quất nhộn nhịp trước Tết, chủ yếu là dịp sum họp gia đình hơn là lễ hội công cộng, Tết Trung Thu (rằm tháng 8 âm lịch, khoảng tháng 9–10) — rước đèn trên phố Hàng Mã, bánh trung thu bán khắp các tiệm bánh, Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10) — diễu hành và các chương trình biểu diễn miễn phí quanh Hồ Gươm và Ba Đình, Quốc khánh (2/9) — diễu binh tại Quảng trường Ba Đình và pháo hoa trên hồ, Phố đi bộ hồ Gươm (tối thứ Sáu đến tối Chủ Nhật, quanh năm) — cấm xe cơ giới quanh hồ, chợ đêm và nhạc sống, Múa rối nước — biểu diễn hằng ngày, 5–7 suất, quanh năm tại 57B phố Đinh Tiên Hoàng. Bảo tàng: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam — 54 dân tộc Việt Nam, trưng bày công phu, tại quận Cầu Giấy, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam (36 Lý Thường Kiệt) — ba tầng trưng bày về phụ nữ trong gia đình, lịch sử và trang phục, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia — khảo cổ và lịch sử các triều đại, trong hai tòa nhà thời Pháp trên phố Tràng Tiền, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam — vừa được dồn về tòa nhà mới gần Mỹ Đình, bộ sưu tập quân sự đầy đủ nhất cả nước, Hoàng thành Thăng Long — di tích UNESCO, hố khảo cổ 18 Hoàng Diệu, các công trình hoàng thành, Di tích Nhà tù Hỏa Lò — nhà tù thời Pháp thuộc và các trưng bày lịch sử trên phố Hỏa Lò, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam — hội họa và điêu khắc Việt Nam từ thời phong kiến đến đương đại, 66 Nguyễn Thái Học.

An toàn: Hà Nội là thành phố an toàn theo chuẩn quốc tế — tội phạm bạo lực với người đi đường hiếm gặp, Phố Cổ, khu Hồ Gươm và phố Pháp đi lại được đến tối muộn. Rủi ro thực tế lớn nhất là giao thông: mật độ xe máy vào hàng cao nhất thế giới, nhiều người lái xem đèn đỏ và làn đường chỉ mang tính tham khảo, vạch sang đường không được tôn trọng tuyệt đối. Qua đường nên đi chậm, đều bước, theo đường thẳng — nhìn thẳng vào người lái xe có tác dụng hơn là dừng đột ngột. Móc túi lặt vặt có thể xảy ra ở chợ đêm Phố Cổ và xe buýt đông; nên cẩn thận như mọi thành phố lớn. Chất lượng không khí Hà Nội biến động và thường kém vào sáng sớm mùa đông (tháng 12–2); người có bệnh hô hấp nên theo dõi chỉ số AQI hằng ngày trong những đợt ô nhiễm nặng. Ngôn ngữ: Tiếng Việt là ngôn ngữ chính; giọng Hà Nội thuộc phương ngữ Bắc Bộ, thường được xem là giọng chuẩn phát thanh. Người từ miền Trung, miền Nam lên Hà Nội sẽ thấy một số từ vựng địa phương khác quen thuộc (ví dụ cách gọi tên món ăn, đơn vị đo). Tiếng Anh được hiểu khá phổ biến ở khách sạn, nhà hàng trung tâm và hầu hết bảo tàng; tiếng Pháp thỉnh thoảng vẫn được một số người Hà Nội lớn tuổi sử dụng, nhất là trong giới văn hóa, học thuật. Tiền tệ: Đồng Việt Nam (VNĐ) — cùng đơn vị tiền tệ trên cả nước nên không cần đổi tiền khi đến từ tỉnh khác. ATM dày đặc, thẻ ngân hàng dùng được ở khách sạn, nhà hàng tầm trung và siêu thị. Tiền mặt vẫn cần cho hàng ăn vỉa hè, chợ Phố Cổ, xích lô và nhiều quán ăn gia đình. Nên kiểm tra kỹ tiền lẻ nhận lại — tờ 20.000đ và 200.000đ khá giống nhau nếu nhìn nhanh.